صفر تا صد داروی دیلتیازم؛ راهنمای کامل کاربرد، عوارض و پماد شقاق مقعدی

داروی دیلتیازم چیست؟

داروی دیلتیازم یکی از ارکان دارودرمانی در بیماری‌های قلب و عروق به شمار می‌رود. این دارو متعلق به دسته‌ای از ترکیبات به نام مسدودکننده‌های کانال کلسیم است. مسدودکننده‌های کانال کلسیم بر اساس ساختار مولکولی و میزان تمایل بافتی به دو گروه بزرگ تقسیم می‌شوند:

1. دی‌هیدروپیریدین‌ها: مانند آملودیپین و نیفدیپین که تمایل انتخابی بالایی به سلول‌های عضلات صاف عروقی دارند و بیشتر باعث گشادی رگ‌های محیطی می‌شوند و کمتر بر گره‌های قلبی اثر بازدارنده دارند.
2. غیر دی‌هیدروپیریدین‌ها: شامل دو دسته شیمیایی اصلی:

   فنیل‌آلکیل‌آمین‌ها: شاخص‌ترین عضو آن وراپامیل است که اثر مهاری شدیدی روی عضله قلب (اثر اینوتروپیک منفی) و گره‌های قلبی دارد.
   بنزوتیازپین‌ها: داروی دیلتیازم تنها نماینده شاخص بالینی این رده است.

دیلتیازم به عنوان یک داروی بنزوتیازپینی رفتاری تعادلی و میانه بین وراپامیل و دی‌هیدروپیریدین‌ها نشان می‌دهد؛ یعنی هم به میزان قابل‌توجهی موجب انبساط و اتساع عروق کرونری و سرخرگ‌های محیطی می‌شود و هم به شکلی تنظیم‌شده و ملایم، سرعت هدایت الکتریکی را در گره‌های دهلیزی-بطنی قلب کاهش می‌دهد بدون اینکه افت قدرت انقباضی آن به شدت وراپامیل باشد.این ویژگی منحصر‌به‌فرد باعث شده دیلتیازم هم در کنترل و درمان پرفشاری خون، هم در پیشگیری از دردهای قفسه سینه ناشی از ایسکمی قلبی (آنژین صدری)، و هم در مهار ضربان‌های سریع و بی‌نظم قلبی (نظیر فیبریلاسیون دهلیزی) جایگاهی پایدار در پروتکل‌های درمانی بین‌المللی داشته باشد. علاوه بر کاربردهای تخصصی قلب، فرم‌های موضعی (پماد) این ترکیب نیز انقلابی در درمان غیرجراحی شقاق یا فیشر مقعدی به پا کرده‌اند.

به داروگ خوش آمدید. پیش از هر چیز لازم است یادآور شویم که داروگ یک پلتفرم هوشمند برای استعلام آنلاین موجودی دارو در داروخانه‌ها است. این سامانه صرفاً جهت تسهیل جستجو و صرفه‌جویی در زمان شما طراحی شده و هیچ‌گونه فعالیت فروش، توزیع یا ارسال دارو ندارد. هدف ما تنها متصل کردن شما به نزدیک‌ترین داروخانه‌ای است که داروی مورد نیازتان را موجود دارد.

مکانیسم اثر دیلتیازم در بدن

برای درک چگونگی اثربخشی دیلتیازم، باید فرایند الکتروفیزیولوژیک انقباض سلول‌های عضلانی قلب و عروق را شناخت. یون‌های کلسیم خارج‌سلولی نقش پیام‌رسان کلیدی را در تحریک انقباضی عضلات بازی می‌کنند. در هنگام دیپولاریزاسیون غشای سلول، کلسیم از طریق منافذ اختصاصی موسوم به کانال‌های کلسیمی نوع L وابسته به ولتاژ (L-type Calcium Channels) وارد سیتوپلاسم سلول‌های میوکارد قلب و سلول‌های عضلات صاف جداره شریان‌ها می‌شود.

دیلتیازم با اتصال به جایگاه ویژه خود روی زیرواحد آلفا-۱ در کانال‌های کلسیمی نوع L، مانع از ورود جریان یون‌های کلسیم به داخل سلول در فاز دیپولاریزاسیون می‌شود. پیامدهای بالینی این مهار کلسیمی در سه بخش اصلی بدن ظاهر می‌شود:

۱. اثر بر عروق کرونر و محیطی

مهار کلسیم موجب شل شدن اکتین و میوزین در عضله صاف شریان‌ها می‌گردد. این انبساط سبب:

• گشاد شدن سرخرگ‌های اپی‌کاردیال و ساب‌اندوکاردیال کرونری قلب شده، اسپاسم‌های عروقی را برطرف نموده و خون‌رسانی و اکسیژن‌رسانی به عضله قلب را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد.
• کاهش مقاومت کلی عروق محیطی (Total Peripheral Resistance – TPR) و کاهش پس‌بار قلب (Afterload) که در نتیجه آن فشار خون سیستولیک و دیاستولیک پایین می‌آید و کار قلب سبک‌تر می‌شود.

۲. اثر بر بافت هدایتی قلب

در گره دهلیزی-بطنی (AV Node) و گره سینوسی-دهلیزی (SA Node)، پتانسیل عمل به شدت وابسته به ورود کلسیم است. دیلتیازم با مهار ورود کلسیم:

• سرعت خودکاری گره SA را تعدیل کرده و ضربان پایه قلب را کمی کاهش می‌دهد (اثر کرونوتروپ منفی – Negative Chronotropic).
• زمان هدایت پیام الکتریکی در گره AV را طولانی کرده و دوره تحریک‌ناپذیری (دوره نسج نسوز یا Refractory Period) آن را افزایش می‌دهد (اثر دروموتروپ منفی – Negative Dromotropic). این فرایند مانع از عبور سیگنال‌های الکتریکی پرتکرار از دهلیز به بطن در بیماری‌هایی نظیر فیبریلاسیون دهلیزی (AFib) می‌شود.

۳. اثر بر قدرت انقباضی میوکارد

دیلتیازم دارای اثر اینوتروپ منفی ملایم است؛ بدین معنا که انقباض عضلات بطنی را تا حدی کاهش می‌دهد. این افت انقباض، مصرف انرژی و اکسیژن قلب را کاهش داده و تعادل بین عرضه و تقاضای اکسیژن در عضله قلب را به نفع سلامت بافت میوکارد بهبود می‌بخشد.

اشکال دارویی و دوزهای رایج

دیلتیازم در قالب فرمولاسیون‌های متنوعی جهت پوشش نیازهای حاد بیمارستانی، درمان‌های سرپایی طولانی‌مدت و بیماری‌های گوارشی فرآوری شده است:

1. قرص‌های رهش فوری:
   • دوزها: ۳۰ میلی‌گرم و ۶۰ میلی‌گرم
   • ویژگی: جذب سریع، نیاز به تکرار مصرف ۳ تا ۴ بار در شبانه‌روز.
2. کپسول‌ها و قرص‌های پیوسته رهش و آهسته‌رهش:
   • نام‌های تجاری جهانی: Cardizem CD, Cardizem LA, Dilacor XR, Tiazac.
   • دوزها: ۱۲۰ میلی‌گرم، ۱۸۰ میلی‌گرم، ۲۴۰ میلی‌گرم و ۳۰۰ میلی‌گرم.
   • ویژگی: رهایش تدریجی دارو در لوله گوارش، امکان مصرف روزانه ۱ تا ۲ بار و کاهش نوسانات غلظت خونی.
3. محلول و پودر تزریقی داخل‌وریدی :
   • دوزها: ویال‌های ۲۵ میلی‌گرم (۵ میلی‌لیتر) و ۵۰ میلی‌گرم (۱۰ میلی‌لیتر).
   • کاربرد: اورژانس‌های قلبی، بیمارستان و بخش‌های ویژه (CCU/ICU) جهت مهار بی‌درنگ ضربان‌های بسیار سریع بطنی و دهلیزی.
4. پماد موضعی ۲٪:
   • فرآورده دارویی ساخته‌شده یا دست‌ساز جهت استعمال در ناحیه اسفنکتر مقعد برای درمان فیشر.

موارد مصرف تاییدشده و بالینی

دیلتیازم برای طیف وسیعی از بیماری‌های قلبی-عروقی و غیرقلبی مورد استفاده قرار می‌گیرد:

۱. پرفشاری خون (Hypertension)

پرفشاری خون مزمن به دلیل افزایش مقاومت عروقی و وارد آوردن بار اضافه بر دیواره شریان‌ها زمینه‌ساز سکته‌های مغزی و نارسایی قلبی و کلیوی است. فرم‌های آهسته‌رهش دیلتیازم با گشاد کردن عروق خونی محیطی و کاهش مقاومت سیستمیک، فشار خون را در طول شبانه‌روز در بازه هدف نگه می‌دارند. این دارو گزینه بسیار مناسبی برای بیمارانی است که همزمان با فشارخون بالا از آریتمی‌های سریع یا دردهای آنژینی رنج می‌برند.

۲. آنژین صدری مزمن پایدار (Chronic Stable Angina Pectoris)

در اثر تنگی عروق کرونر، خون و اکسیژن کافی حین فعالیت به سلول‌های قلبی نمی‌رسد که منجر به احساس درد فشردگی در قفسه سینه می‌شود. دیلتیازم از طریق کاهش بار کاری قلب (افت فشارخون و ضربان) و گشاد ساختن رگ‌های تامین‌کننده خون میوکارد، تعداد حملات آنژینی را کم کرده و توانایی فرد برای ورزش و فعالیت بدنی را افزایش می‌دهد.

۳. آنژین پرینزمتال یا واریانت (Prinzmetal’s / Vasospastic Angina)

برخلاف آنژین پایدار، آنژین وازواسپاستیک در اثر انقباض و اسپاسم ناگهانی عروق سالم کرونر (حتی در زمان استراحت) رخ می‌دهد. دیلتیازم به عنوان یکی از خطوط اولیه و طلایی درمان این بیماری، با مهار جریان کلسیم از اسپاسم‌های ناگهانی شریان کرونر به شکلی مقتدرانه جلوگیری می‌کند.

۴. آریتمی‌های قلبی: فیبریلاسیون و فلوتر دهلیزی (Atrial Fibrillation / Flutter)

در فیبریلاسیون دهلیزی با پاسخ بطنی سریع (RVR)، تعداد پیام‌های الکتریکی ارسالی از دهلیزها ممکن است به بیش از ۳۰۰ تا ۴۰۰ پالس در دقیقه برسد. اگر همه این پالس‌ها به بطن‌ها منتقل شوند، ایست قلبی یا سنکوپ رخ می‌دهد. تزریق وریدی و سپس مصرف خوراکی دیلتیازم، از گره AV محافظت کرده و سرعت انتقال این ضربان‌ها را به بطن کاهش می‌دهد و ریتم بطنی را در محدوده امن (معمولاً زیر ۱۰۰ ضربان در دقیقه) تثبیت می‌کند.

۵. تاکیکاردی فوق‌بطنی پاروکسیسمال (PSVT)

در حملات ناگهانی تپش قلب با منشأ بالای بطن، فرم داخل وریدی دیلتیازم برای شکستن مدار چرخشی پیام در گره دهلیزی-بطنی و بازگرداندن ریتم قلب به فرم طبیعی سینوسی (Normal Sinus Rhythm) در شرایط بیمارستانی استفاده می‌شود.

پماد دیلتیازم ۲ درصد برای درمان شقاق مقعدی

شقاق مقعدی عبارت است از ترک‌خوردگی یا پارگی باریک در پوشش داخلی دیواره کانال مقعد که با درد شدید سوزشی و تیرکشنده حین و پس از دفع مدفوع و خونریزی همراه است. عامل بقای این عارضه، افزایش تونوس و اسپاسم شدید اسفنکتر داخلی مقعد (Internal Anal Sphincter) است که با ایجاد ایسکمی و اختلال خون‌رسانی موضعی، مانع از ترمیم زخم می‌شود.

مکانیسم اثر در فیشر مقعد

دیلتیازم موضعی با مهار ورود کلسیم به سلول‌های ماهیچه اسفنکتر داخلی مقعد، سبب استراحت و ریلاکس شدن این عضله حلقوی می‌شود. این کاهش فشار داخل کانال، جریان خون مویرگی به لبه‌های زخم را احیا کرده و زمینه ترمیم طبیعی بافت را فراهم می‌آورد.

مزیت پماد دیلتیازم نسبت به پماد نیتروگلیسیرین (GTN)

اگرچه پماد نیتروگلیسیرین نیز اسفنکتر را شل می‌کند، اما ورود سریع متابولیت‌های آن به گردش خون در بیش از نیمی از بیماران سردردهای ضربان‌دار شدید و غیرقابل‌تحملی به بار می‌آورد که اغلب موجب قطع مصرف دارو می‌گردد. پماد موضعی دیلتیازم ۲٪ اثربخشی ترمیمی برابری با نیتروگلیسیرین دارد (نرخ موفقیت بالای ۷۰ تا ۸۰ درصد)، در حالی که بروز سردرد سیستمیک در آن بسیار کمتر و ناچیز است.

نحوه و دستور مصرف پماد دیلتیازم ۲٪:

1. ناحیه نشیمنگاه را با آب ولرم تمیز شسته و با یک پارچه نخی نرم به آرامی خشک کنید.
2. به اندازه یک نخود (حدود ۲ تا ۲.۵ سانتی‌متر از کرم) را روی انگشت تمیز یا یک اپلیکاتور قرار دهید.
3. دارو را با ملایمت به مدخل مقعد و حدود ۱ سانتی‌متر داخل دهانه بمالید.
4. مصرف دارو معمولاً روزانه دو بار (صبح و شب)، و در برخی دستورها بلافاصله بعد از هر بار اجابت مزاج به مدت ۶ الی ۸ هفته طبق صلاحدید پزشک ادامه می‌یابد.
5. پس از مالیدن پماد، دستان خود را بلافاصله با آب و صابون شستشو دهید.

راهنمای جامع دوز و نحوه مصرف انواع دیلتیازم

هشدار: تعیین میزان دقیق دوز دیلتیازم صرفاً بر عهده پزشک معالج بوده و بر اساس سن، وزن، وضعیت عملکرد کلیه و کبد و شدت بیماری تعیین می‌گردد.

۱. دوز مصرفی در فشار خون بالا (بزرگسالان)

• کپسول‌های رهش پیوسته (مانند فرم‌های CD یا ER):
  • دوز آغازین معمول: ۱۸۰ تا ۲۴۰ میلی‌گرم روزانه یک‌بار.
  • در صورت عدم پاسخ بهینه بالینی، پس از گذشت ۲ هفته، پزشک می‌تواند دوز را تا ۳۶۰ میلی‌گرم و حداکثر ۵۴۰ میلی‌گرم در روز تیتر و افزایش دهد.

۲. دوز مصرفی در آنژین صدری پایدار و وازواسپاستیک

• قرص‌های رهش فوری (۳۰ و ۶۰ میلی‌گرم):
  • دوز اولیه: ۳۰ میلی‌گرم، چهار بار در روز (قبل از وعده‌های غذایی اصلی و پیش از خواب).
  • افزایش دوز: هر ۱ تا ۲ روز یک‌بار دوز را می‌توان به صورت پله‌ای افزایش داد تا به محدوده درمانی مطلوب (معمولاً ۱۸۰ تا ۳۶۰ میلی‌گرم در روز، منقسم در ۳ یا ۴ دوز) رسید.
• کپسول‌های آهسته‌رهش:
  • دوز شروع: ۱۲۰ تا ۱۸۰ میلی‌گرم یک‌بار در روز و تیتر صعودی تا سقف ۴۸۰ میلی‌گرم در شبانه‌روز.

۳. دوز تزریقی در اورژانس و آریتمی‌های فوق‌بطنی

• تزریق بولوس داخل وریدی :
  • دوز اول: ۰.۲۵ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن واقعی بدن بیمار (به‌طور میانگین حدود ۲۰ میلی‌گرم) که به آهستگی و در مدت زمان حداقل ۲ دقیقه تزریق می‌شود.
  • دوز دوم (در صورت عدم مهار کافی ضربان پس از ۱۵ دقیقه): ۰.۳۵ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم (به‌طور متوسط ۲۵ میلی‌گرم) مجدداً در عرض ۲ دقیقه تزریق می‌گردد.
• انفوزیون مداوم وریدی:
  • جهت تثبیت ضربان پس از دوز بولوس، محلول با سرعت ۵ تا ۱۰ میلی‌گرم در ساعت شروع شده و در صورت لزوم تا حداکثر ۱۵ میلی‌گرم در ساعت تنظیم می‌شود. تزریق مداوم نباید بیش از ۲۴ ساعت به طول بینجامد.

اقدامات ضروری در صورت فراموش کردن یک نوبت دارو

• به محض یادآوری، دوز فراموش‌شده را مصرف کنید.
• اگر زمان به نوبت بعدی مصرف نزدیک شده است، دوز فراموش‌شده را رها کرده و طبق برنامه پیش بروید.
• هرگز جهت جبران نوبت گذشته، دو دوز را به طور همزمان یا در فاصله کوتاه مصرف نکنید.

عوارض جانبی دیلتیازم

اگرچه دیلتیازم عموماً دارویی ایمن و قابل‌تحمل به شمار می‌رود، مصرف آن ممکن است با برخی عوارض ناخواسته همراه باشد:

۱. عوارض شایع و وابسته به دوز

• ادم محیطی : ورم مچ، قوزک پا و ساق به علت تجمع مایعات ناشی از اتساع شریانی بدون اتساع متناظر وریدی.
• کاهش ضربان قلب : به علت کند شدن ریتم گره SA. اگر ضربان به کمتر از ۵۰ تا ۵۵ بار در دقیقه رسید، بررسی پزشکی الزامی است.
• سردرد و گرگرفتگی: ناشی از انبساط عروق مغزی و پوستی در اوایل دوره درمان که عموماً پس از چند روز یا هفته کاهش می‌یابد.
• سرگیجه وضعیتی و سبکی سر: افت ناگهانی فشارخون به هنگام برخاستن از حالت نشسته یا خوابیده.

۲. عوارض گوارشی

• یبوست یا سوء‌هاضمه: دیلتیازم با مهار حرکات دودی روده ممکن است منجر به خشکی مزاج شود.

۳. عوارض جدی و نیازمند مراقبت اورژانسی

• درد فزاینده یا فشردگی در قفسه سینه.
• تپش قلب شدید نامنظم توأم با تنگی نفس و احساس خفگی.
• تورم شدید در صورت، لب‌ها، زبان و گلو یا ایجاد ضایعات تاول‌مانند پوستی (نشانه‌های واکنش آنافیلاکسی یا پوستی شدید).
• زردی پوست و سفیدی چشم‌ها، خستگی مفرط و ادرار تیره (نشانه‌های آسیب هپاتوتوکسیک به کبد).

موارد منع مصرف و هشدارهای احتیاطی

مصرف داروی دیلتیازم در موارد زیر اکیداً ممنوع است:

1. سندرم سینوس بیمار: مگر در بیمارانی که دستگاه ضربان‌ساز مصنوعی دائم (Pacemaker) در قلب آن‌ها تعبیه شده باشد.
2. بلوک دهلیزی-بطنی درجه ۲ یا ۳: دیلتیازم می‌تواند هدایت الکتریکی را متوقف و باعث ایست قلبی شود.
3. افت شدید فشار خون : فشار خون سیستولیک کمتر از ۹۰ میلی‌متر جیوه.
4. شوک قلبی: به دلیل ناتوانی قلب در پمپاژ کافی خون.
5. سکته قلبی حاد همراه با احتقان ریوی: پرخونی و ادم ریه در زمینه نارسایی بطن چپ.
6. سندرم ولف پارکینسون وایت همراه با فیبریلاسیون دهلیزی: بلوک گره AV توسط دیلتیازم موجب هدایت تمام تکانه‌های دهلیزی از مسیر فرعی نابهنجار به بطن‌ها شده و منجر به فیبریلاسیون بطنی کشنده می‌گردد.
7. حساسیت مفرط شناخته‌شده به دیلتیازم یا اجزای فرمولاسیون آن.

هشدارهای مهم در جمعیت‌های خاص:

• بیماران مبتلا به نارسایی قلبی با کسر تخلیه کاهش‌یافته: اثر اینوتروپیک منفی دیلتیازم می‌تواند برون‌ده قلبی را تضعیف کرده و سبب تشدید ادم ریوی شود.
• نارسایی کبدی و کلیوی: متابولیسم دیلتیازم به شدت وابسته به کبد است؛ بنابراین در بیماران سیروتیک سطح خونی دارو به سرعت بالا رفته و دوزهای پایین‌تر باید تجویز شود.

تداخلات دارویی مهم

دیلتیازم (Diltiazem) دارویی است که عمدتاً برای کنترل فشار خون، درمان آنژین صدری (درد قفسه سینه) و مدیریت برخی آریتمی‌های قلبی تجویز می‌شود. با توجه به حساسیت عملکرد این دارو در سیستم قلبی-عروقی، آگاهی از تداخلات آن با سایر داروها و مواد غذایی برای بیماران بسیار حیاتی است.

در ادامه، لیست مهم‌ترین تداخلاتی که باید پیش از مصرف دیلتیازم در نظر داشته باشید، آورده شده است:

• بتابلوکرها (مانند متوپرولول، آتنولول، پروپرانولول): تشدید اثر بازدارندگی بر گره AV و کاهش قدرت انقباضی میوکارد. برادی‌کاردی بسیار شدید، بلوک قلبی کامل و نارسایی قلبی.

• استاتین‌ها (مانند سیمواستاتین، لوواستاتین، آتورواستاتین): مهار متابولیسم استاتین توسط آنزیم CYP3A4. افزایش سطح سرمی استاتین، خطر بروز میوپاتی و رابدومیولیز (تخریب بافت عضلانی و نارسایی حاد کلیه).

• دیگوکسین (Digoxin):مهار ترشح کلیوی دیگوکسین توسط دیلتیازم.افزایش ۲۰ تا ۵۰ درصدی سطح سرمی دیگوکسین و خطر مسمومیت دیجیتالی.

• داروهای ضد انعقاد (DOACs) (مانند آپیکسابان، ریواروکسابان): افزایش غلظت خونی داروی ضدانعقاد.افزایش ریسک خونریزی‌های خودبه‌خودی و داخلی.

• داروهای سرکوب‌کننده ایمنی (مانند سیکلوسپورین، تاکرولیموس): تداخل در متابولیسم کبدی. احتمال مسمومیت دارویی و بروز سمیت کلیوی شدید.

• ایوابرادین (Ivabradine): اثر هم‌افزایی (سینرژیک) در مهار ضربان قلب. برادی‌کاردی حاد و سنکوپ.

تداخل با مواد غذایی و الکل

• گریپ‌فروت و آب گریپ‌فروت: این میوه حاوی ترکیباتی به نام فورانوکومارین است که آنزیم دیواره روده (CYP3A4) را مهار می‌کند. مصرف آن باعث افزایش شدید غلظت دیلتیازم در پلاسما شده و خطراتی نظیر افت ناگهانی فشار خون و مسمومیت دارویی را به شدت افزایش می‌دهد. اکیداً توصیه می‌شود از مصرف همزمان بپرهیزید.
• الکل و نوشیدنی‌های الکلی: مصرف الکل همراه با قرص‌ها یا کپسول‌های «رهش طولانی‌مدت» (Extended-release) دیلتیازم، خطرناک است. این ترکیب می‌تواند منجر به پدیده‌ای به نام «تخلیه شتابان دوز» (Dose Dumping) شود؛ در این حالت، کل داروی موجود در کپسول به یک‌باره آزاد شده و می‌تواند افت فشار خون مهلک ایجاد کند.

مصرف دیلتیازم در دوران بارداری و شیردهی

دیلتیازم در طبقه‌بندی سنتی داروها در دوران بارداری توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) در گروه C قرار می‌گیرد. آزمایش‌های حیوانی نشان داده‌اند که مصرف دوزهای بالای دیلتیازم می‌تواند همراه با اثرات تراتوژنیک (ناهنجاری‌های اسکلتی جنین) و مسمومیت رویان باشد. در انسان داده‌های بالینی کنترل‌شده کافی وجود ندارد؛ بنابراین مصرف دیلتیازم در دوران بارداری مجاز نیست، مگر آنکه وضعیت بالینی مادر به گونه‌ای باشد که فواید بالقوه درمان، خطرات جنینی را توجیه نماید (مانند کنترل آریتمی‌های سرکش مادری مقاوم به داروهای ایمن‌تر نظیر لابتالول یا متیل‌دوپا).

دیلتیازم و متابولیت‌های آن به شیر مادر نفوذ می‌کنند. با توجه به اثرات ناخواسته بالقوه این دارو بر سیستم قلب و عروق نوزاد، از قبیل افت فشار و برادی‌کاردی، در صورت ضرورت مصرف دوزهای بالای دیلتیازم برای مادر، تغذیه با شیر خشک یا قطع مقطعی شیردهی توصیه می‌گردد.

مسمومیت حاد ناشی از مصرف بیش از حد

مصرف بیش از حد و اتفاقی یا عامدانه دیلتیازم به دلیل اثرات توأمان قلبی و عروقی، یکی از کشنده‌ترین مسمومیت‌های دارویی در مسمومیت‌های قلبی است.

علائم و نشانه‌های سمیت:

• افت فوق‌العاده شدید و مرگبار فشار خون (شوک عروقی).
• برادی‌کاردی شدید (افت ضربان به زیر ۳۰ تا ۴۰ ضربه در دقیقه).
• بلوک دهلیزی-بطنی درجه سه (Complete Heart Block) و آسیستول (ایست قلبی).
• اختلال هوشیاری، کما و تشنج در اثر نرسیدن خون به مغز.
• هایپرگلیسمی شدید (به دلیل مهار ترشح انسولین وابسته به کلسیم از سلول‌های بتای پانکراس).

پروتکل اورژانسی درمان مسمومیت با مهارکننده‌های کلسیم

1. پایش مداوم: بستری در ICU، اتصال به مانیتور قلبی و برقراری دو خط وریدی قطور.
2. شستشوی معده و زغال فعال (Activated Charcoal): در صورتی که کمتر از ۱ تا ۲ ساعت از مصرف قرص‌های معمولی گذشته باشد. در موارد کپسول‌های رهش طولانی، شستشوی روده با پلی‌اتیلن گلیکول (Whole Bowel Irrigation) مد نظر قرار می‌گیرد.
3. تزریق داخل وریدی کلسیم (Calcium Gluconate یا Calcium Chloride): جهت غلبه بر بلوک کانال‌های کلسیمی با افزایش غلظت برون‌سلولی یون کلسیم.
4. وازوپرسورها و داروهای اینوتروپیک: انفوزیون مداوم نوراپینفرین و اپینفرین برای حفظ فشار خون شریانی.
5. درمان با دوز بالای انسولین و گلوکز (High-Dose Insulin Euglycemic Therapy – HIET): خط اول نوین درمان مسمومیت شدید؛ انسولین باعث تسهیل ورود کربوهیدرات‌ها به سلول‌های گرسنه میوکارد شده و قدرت انقباضی قلب را بدون افزایش نیاز به اکسیژن بهبود می‌بخشد.
6. امولسیون چربی وریدی (Intralipid): برای به دام انداختن مولکول‌های لیپوفیل دیلتیازم در جریان خون.
7. پیس‌میکر موقت قلبی: در صورت مقاومت به داروها جهت القای ضربان و نجات حیات بیمار.

پرسش‌های متداول درباره دیلتیازم

۱. آیا قرص دیلتیازم باعث خواب‌آلودگی می‌شود؟

دیلتیازم یک داروی آرام‌بخش یا خواب‌آور نیست، اما به دلیل کاهش فشار خون و کند کردن ضربان قلب، ممکن است در روزهای ابتدایی شروع مصرف احساس رخوت، خستگی، ضعف و سرگیجه ملایم ایجاد کند. این حالت عموماً با تطابق یافتن فیزیولوژی بدن با دوز مصرفی تخفیف می‌یابد.

۲. قرص دیلتیازم با پروپرانولول یا متوپرولول چه تفاوتی دارد و آیا می‌توان همزمان مصرف کرد؟

پروپرانولول و متوپرولول متعلق به دسته بتابلوکرها هستند که گیرنده‌های سمپاتیک آدرنرژیک را مهار می‌کنند، در حالی که دیلتیازم با مهار مستقیم ورود یون کلسیم به درون سلول‌ها اثر می‌کند. مصرف همزمان این دو گروه دارویی به دلیل تشدید توامان افت ضربان قلب و خطر بروز بلوک کشنده قلبی معمولاً ممنوع است مگر در پروتکل‌های بسیار خاص در بیمارستان که تحت پایش دائمی نوار قلب انجام می‌گیرد.

۳. تفاوت قرص دیلتیازم ۶۰ با کپسول دیلتیازم ۱۲۰ چیست؟

قرص دیلتیازم ۶۰ یک فرمولاسیون سریع‌رهش است که ظرف مدت کوتاهی در معده حل شده و اوج اثر خونی را ظرف ۲ تا ۳ ساعت ایجاد می‌کند و باید معمولاً ۳ الی ۴ بار در روز مصرف شود. اما کپسول‌های ۱۲۰ میلی‌گرم (و بالاتر) معمولاً از نوع پیوسته رهش (CD یا SR) هستند که با رهایش طولانی و مداوم، دارو را در تمام طول روز به آرامی آزاد می‌کنند و بیمار تنها یک‌بار در شبانه‌روز آن را مصرف می‌نماید.

۴. پماد دیلتیازم برای شقاق مقعدی تا چه مدت باید مصرف شود؟

دوره استاندارد درمانی با پماد موضعی دیلتیازم ۲ درصد بین ۶ تا ۸ هفته مداوم است. حتی اگر احساس درد و سوزش پس از یک یا دو هفته برطرف شد، به هیچ عنوان مصرف دارو را قطع نکنید، زیرا بافت مخاطی کانال مقعد برای ترمیم لایه‌های عمقی و مقاوم شدن به فشارهای ناشی از دفع نیاز به گذراندن کامل دوره درمان دارد.

۵. آیا مصرف قرص دیلتیازم باعث ایجاد ناتوانی جنسی می‌شود؟

اختلال در عملکرد نعوظ ناشی از دیلتیازم در مقایسه با سایر داروهای ضد فشار خون (به‌ویژه مسدودکننده‌های بتا و دیورتیک‌های تیازیدی) شیوع بسیار کمتری دارد. با این حال، به دلیل افت مقاومت عروقی ممکن است در درصد ناچیزی از بیماران اختلالات زودگذر در نعوظ رخ دهد که با اصلاح دوز توسط پزشک رفع می‌گردد.

۶. چرا نباید همراه با داروی دیلتیازم آب گریپ‌فروت نوشید؟

آب گریپ‌فروت حاوی ترکیباتی است که آنزیم کبدی CYP3A4 را به طور موقت از کار می‌اندازند. از آنجا که این آنزیم مسئول تجزیه و پاکسازی دیلتیازم در بدن است، مهار آن غلظت دیلتیازم را تا سطوح خطرناک بالا می‌برد و موجب افت شدید فشار خون، غش، کندی بحرانی ضربان و آریتمی‌های بطنی می‌گردد.

۷. بهترین زمان مصرف دیلتیازم چه ساعتی از روز است؟

قرص‌های معمولی سریع‌رهش باید طبق دستور پزشک نیم ساعت قبل از غذا و هنگام خواب مصرف شوند. کپسول‌های آهسته‌رهش روزانه (مانند دیلتیازم ۱۲۰، ۱۸۰ یا ۲۴۰) بهتر است صبح‌ها با یک لیوان کامل آب و در زمان مشخصی از شبانه‌روز (همراه یا بدون غذا) بلعیده شوند تا ریتم ترشحی دارو در بدن منظم بماند.

استعلام دیلتیازم با داروگ

داروی دیلتیازم (Diltiazem) یکی از درمان‌های کلیدی در دسته مسدودکننده‌های کانال کلسیم است که نقشی حیاتی در مدیریت فشار خون بالا، درمان آنژین صدری (درد قفسه سینه) و کنترل برخی آریتمی‌های قلبی ایفا می‌کند. به دلیل حساسیت عملکرد این دارو در سیستم قلبی-عروقی، تداوم مصرف آن برای بیماران اهمیت بسیاری دارد و هرگونه وقفه در تهیه دارو می‌تواند روند درمان را با چالش مواجه کند.

با توجه به حساسیت‌های این دارو و اهمیت تهیه به‌موقع آن، دیگر نیازی به صرف وقت در ترافیک یا تماس‌های مکرر با داروخانه‌های مختلف نیست. برای استعلام موجودی دیلتیازم تنها کافیست وارد سامانه اینترنتی داروگ شوید.

جستجوی دارو در این سامانه میان هزاران داروخانه انجام می‌پذیرد و اطلاعات مربوط به موجودی‌ها به صورت لحظه‌ای به‌روزرسانی می‌شوند. لازم به ذکر است که داروگ صرفاً یک سامانه هوشمند استعلام دارو است و فعالیت فروش، توزیع یا ارسال دارو ندارد؛ هدف ما تسهیل فرآیند یافتن داروی مورد نیاز شماست تا در کوتاه‌ترین زمان به نزدیک‌ترین داروخانه متصل شوید. در صورتی که برای جستجو یا استفاده از سامانه به راهنمایی بیشتری نیاز دارید، کارشناسان ما آماده پاسخگویی به شما هستند.