شربت پوساکونازول چیست؟ کاربرد، دوز، عوارض و نحوه مصرف سوسپانسیون خوراکی پوساکونازول
پوساکونازول چیست؟
عفونتهای قارچی همیشه به مشکلات سادهای مانند قارچ پوستی یا شوره سر محدود نمیشوند. گاهی قارچها به بافتهای عمیقتر بدن نفوذ میکنند و عفونتی شدید و حتی تهدیدکننده حیات به وجود میآورند. این وضعیت بیشتر در افرادی دیده میشود که به دلیل شیمیدرمانی، پیوند سلولهای بنیادی، مصرف داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی یا ابتلا به بیماریهای زمینهای، قدرت دفاعی کمتری دارند.
پوساکونازول یک داروی ضد قارچ از خانواده آزولها است که برای مقابله با برخی از مهمترین عفونتهای قارچی بدن طراحی شده است. این دارو با مهار سنتز ارگوسترول، که یکی از اجزای اساسی غشای سلولی قارچهاست، باعث اختلال در رشد، تکثیر و بقای قارچ میشود. در نتیجه، قارچ توان ادامه حیات و گسترش در بدن را از دست میدهد.
برخلاف داروهای ضد قارچ سادهتر که بیشتر در عفونتهای سطحی یا موضعی به کار میروند، پوساکونازول بیشتر در شرایطی استفاده میشود که:
- خطر عفونت قارچی شدید یا مهاجم وجود دارد
- بیمار دچار سرکوب ایمنی است
- عفونت به درمانهای رایج پاسخ کافی نداده است
- نیاز به پیشگیری دارویی از عفونت قارچی وجود دارد
این دارو در فرمهای مختلفی مانند سوسپانسیون خوراکی، قرص delayed-release و تزریقی موجود است. در این مقاله تمرکز اصلی بر شربت یا سوسپانسیون خوراکی پوساکونازول است؛ فرمی که جذب آن وابستگی زیادی به غذا دارد و از این نظر با سایر فرمها تفاوت مهمی دارد.
نامهای تجاری رایج پوساکونازول
این دارو در بازار جهانی و ایران با چند نام تجاری یا ژنریک شناخته میشود. مهمترین نامهای شناختهشده عبارتاند از:
- Noxafil
- نوکسافیل
- Mucorfix / موکورفیکس
- فرآوردههای ژنریک با نام Posaconazole
سوسپانسیون خوراکی ۴۰ mg/mL در بطری ۱۰۵ میلیلیتری از شناختهشدهترین اشکال موجود در بازار ایران است. البته موجودی، شرکت واردکننده یا دارنده پروانه و دسترسی دارو ممکن است با گذر زمان تغییر کند.
شربت پوساکونازول برای چیست؟
سوسپانسیون خوراکی پوساکونازول بیشتر برای عفونتهای قارچی مهم در بیماران خاص کاربرد دارد و برای هر نوع قارچ پوستی یا عفونت سطحی ساده انتخاب اول نیست.
موارد مصرف شربت پوساکونازول
- پیشگیری از عفونتهای مهاجم قارچی ناشی از
AspergillusوCandida - درمان کاندیدیاز دهانی-حلقی یا برفک دهان در بعضی بیماران
- استفاده در برخی عفونتهای قارچی مقاوم، طبق نظر پزشک متخصص
- مصرف در بیماران دارای نقص ایمنی شدید که در معرض عفونتهای فرصتطلب هستند
سوسپانسیون خوراکی پوساکونازول برای پروفیلاکسی عفونتهای مهاجم ناشی از آسپرژیلوس و کاندیدا در بزرگسالان و کودکان ۱۳ سال و بالاتر که دچار نقص ایمنی شدید هستند، کاربرد دارد. از همین فرم دارویی برای درمان کاندیدیاز اوروفارنژیال نیز در همین گروه سنی استفاده میشود.
اشکال دارویی پوساکونازول
پوساکونازول فقط به شکل شربت عرضه نمیشود. این دارو در چند فرم متفاوت وجود دارد و شناخت تفاوت آنها مهم است، زیرا دوز، جذب و نحوه مصرف هر فرم یکسان نیست.
فرمهای دارویی پوساکونازول
- سوسپانسیون خوراکی
40 mg/mL - قرص
delayed-release - پودر برای تهیه سوسپانسیون
delayed-release - فرم تزریقی وریدی
چرا این تفاوت اهمیت دارد؟
سوسپانسیون خوراکی را نباید خودسرانه با قرص یا سایر اشکال دارویی جایگزین کرد، چون:
- تفاوت در میزان جذب میان فرمها کاملاً واقعی و بالینی است
- وابستگی سوسپانسیون به غذا از بعضی فرمهای دیگر بیشتر است
- رژیم دوزبندی و دفعات مصرف در همه فرمولاسیونها یکسان نیست
- جایگزینی نادرست میتواند اثربخشی درمان را کاهش دهد یا خطر عوارض را بالا ببرد
شربت پوساکونازول چگونه عمل میکند؟
این فرآورده ضدقارچ با مهار آنزیمی که در ساخت ارگوسترول نقش دارد، غشای سلولی قارچ را دچار اختلال میکند. ارگوسترول برای قارچها نقشی شبیه کلسترول در غشای سلولهای انسانی دارد. وقتی تولید این ماده کاهش یابد، غشای قارچ ناپایدار میشود و رشد و بقای آن مختل خواهد شد.
همین مکانیسم باعث میشود پوساکونازول علیه گروهی از قارچهای مهم بالینی مؤثر باشد؛ بهویژه در شرایطی که سیستم ایمنی بیمار توان دفاع کافی ندارد.
شربت پوساکونازول برای چه بیمارانی تجویز میشود؟
این دارو معمولاً برای همه افراد مبتلا به عفونت قارچی تجویز نمیشود. در عمل، سوسپانسیون خوراکی پوساکونازول بیشتر در بیماران زیر مطرح میشود:
- بیماران مبتلا به سرطانهای خونی
- افراد تحت شیمیدرمانی
- بیماران دارای نوتروپنی طولانیمدت
- گیرندگان پیوند سلولهای بنیادی خونساز
- مبتلایان به
GVHD - افراد دارای عفونت دهانی-حلقی مقاوم به درمانهای معمول
- بیماران دارای نقص ایمنی شدید و در معرض عفونت قارچی مهاجم
شربت پوساکونازول برای عفونت دهان و گلو
یکی از کاربردهای شناختهشده این فرم دارویی، درمان کاندیدیاز اوروفارنژیال یا همان عفونت قارچی دهان و حلق است. این عارضه معمولاً در اثر رشد بیش از حد قارچ کاندیدا ایجاد میشود و میتواند علائم زیر را به همراه داشته باشد:
- لکههای سفید داخل دهان
- سوزش یا درد
- احساس خشکی
- ناراحتی هنگام بلع
- التهاب مخاط دهان
در بعضی بیماران، بهویژه کسانی که نقص ایمنی دارند یا به درمانهای قبلی پاسخ ندادهاند، پزشک ممکن است پوساکونازول را برای درمان این عفونت انتخاب کند. در موارد مقاوم بهفلوکونازول یا ایتراکونازول، اهمیت این دارو بیشتر میشود.
شربت پوساکونازول برای پیشگیری از عفونت قارچی
از مهمترین کاربردهای پوساکونازول، پیشگیری است. در این حالت، بیمار ممکن است در لحظه شروع دارو عفونت فعال نداشته باشد، اما خطر ابتلای او به عفونت قارچی بسیار بالا باشد.
این وضعیت بیشتر در موارد زیر دیده میشود:
- نوتروپنی شدید و طولانیمدت
- پیوند سلولهای بنیادی
- مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی
- برخی بدخیمیهای خونی
در چنین شرایطی، پزشک ممکن است پوساکونازول را برای کاهش احتمال عفونتهای مهاجم ناشی از Candida یا Aspergillus تجویز کند.
نحوه مصرف
نحوه مصرف این دارو از مهمترین بخشهای درمان است، چون مصرف نادرست میتواند جذب را کم کند و اثر دارو را پایین بیاورد.
- دارو را دقیقاً طبق نسخه پزشک بخورید.
- بطری را پیش از مصرف خوب تکان دهید.
- برای اندازهگیری دوز از سرنگ خوراکی یا پیمانه دقیق استفاده کنید.
- دارو را همراه غذا مصرف کنید.
- اگر بیمار توان مصرف وعده غذایی کامل ندارد، ممکن است پزشک مصرف همراه مکمل تغذیهای را توصیه کند.
- بدون هماهنگی پزشک، نوع فرم دارویی را تغییر ندهید.
دوز شربت پوساکونازول
۱) دوز برای پیشگیری از عفونتهای مهاجم قارچی
در بزرگسالان و کودکان ۱۳ سال و بالاتر:
- 200 mg (معادل 5 mL) سه بار در روز
مدت درمان به شرایط ایمنی بیمار، شدت نوتروپنی و نظر پزشک بستگی دارد.
۲) دوز برای درمان کاندیدیاز دهانی-حلقی
- روز اول:
100 mg = 2.5 mLدو بار در روز - از روز دوم:
100 mg = 2.5 mLیک بار در روز - مدت درمان: معمولاً ۱۳ روز پس از دوز بارگیری روز اول
۳) در موارد مقاوم به درمان
برای کاندیدیاز دهانی-حلقی مقاوم به فلوکونازول و/یا ایتراکونازول:
- 400 mg = 10 mL دو بار در روز
اگر یک نوبت دارو فراموش شود چه باید کرد؟
اگر یک نوبت دارو را فراموش کردیدبه محض یادآوری، اگر به زمان دوز بعدی نزدیک نیست، آن را مصرف کنیداگر نزدیک نوبت بعدی است، دوز فراموششده را رها کنید . دو دوز را با هم مصرف نکنید.
موارد احتیاط قبل از مصرف
پیش از شروع درمان، پزشک باید از سابقه پزشکی شما اطلاع داشته باشد. بعضی شرایط اهمیت بیشتری دارند.
بیماریهای کبدی
احتمال افزایش آنزیمهای کبدی یا آسیب کبدی در طول درمان وجود دارد. اگر سابقه بیماری کبدی دارید، ممکن است به پایش دقیقتری نیاز باشد.
مشکلات قلبی
در بعضی بیماران، این دارو میتواند باعث طولانی شدن QT شود. اگر سابقه آریتمی دارید، داروی قلبی مصرف میکنید یا سطح پتاسیم، منیزیم و کلسیم شما پایین است، باید این موضوع را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
بارداری و شیردهی
مصرف دارو در دوران بارداری یا شیردهی باید فقط با نظر پزشک بررسی شود و تصمیمگیری بر اساس سنجش منافع و خطرات انجام گیرد.
مشکلات گوارشی
استفراغ مداوم، اسهال شدید یا ناتوانی در غذا خوردن میتواند جذب سوسپانسیون را کاهش دهد. در این شرایط، پزشک ممکن است نیاز به بازنگری در درمان داشته باشد.
تداخل دارویی با پوساکونازول
این فرآورده ضدقارچ یک مهارکننده قوی CYP3A4 است و میتواند سطح خونی بسیاری از داروها را بالا ببرد.
داروهایی که مصرف همزمان آنها ممکن است خطرناک باشد
- Sirolimus
- Pimozide
- Quinidine
- Ergot alkaloids
- Venetoclax در مرحله آغاز افزایش دوز در برخی بیماران
داروهایی که نیاز به احتیاط و پایش دارند
- Tacrolimus
- Cyclosporine
- برخی استاتینها
- برخی بنزودیازپینها
- بعضی داروهای شیمیدرمانی مانند vincristine
- داروهای مؤثر بر ریتم قلب
داروهایی که میتوانند اثر پوساکونازول را کاهش دهند
- Rifampin
- Rifabutin
- Phenytoin
- بعضی القاکنندههای آنزیمی دیگر
عوارض شربت پوساکونازول
مثل هر داروی دیگری، پوساکونازول هم میتواند باعث بروز عوارض جانبی شود. شدت این عوارض در همه افراد یکسان نیست و به شرایط بیمار، دوز دارو و داروهای همزمان بستگی دارد. عوارض شایع تر شامل تهوع، استفراغ، اسهال، درد شکم، سردرد و تغییر در آزمایشهای کبدی هستند.
عوارض مهم و نیازمند توجه شامل:
- افزایش آنزیمهای کبدی
- آسیب کبدی
- طولانی شدن QT
- آریتمی
- واکنش آلرژیک
- سرگیجه
- احساس ضعف شدید
پوساکونازول و کبد
یکی از نکاتی که در منابع علمی بارها مطرح شده، احتمال سمیت کبدی در طول مصرف این دارو است. البته این موضوع به آن معنا نیست که همه بیماران دچار آسیب کبدی میشوند. در برخی افراد، تنها افزایش آنزیمهای کبدی دیده میشود و در گروهی دیگر ممکن است هپاتیت دارویی یا نیاز به تغییر درمان مطرح شود.
به همین دلیل، پزشک ممکن است پیش از شروع درمان آزمایش عملکرد کبد درخواست کند. در طول مصرف نیز تکرار این آزمایشها، بهویژه در بیماران پرخطر، اهمیت دارد. بروز علائم بالینی مشکوک هم میتواند نشانهای باشد که روند درمان باید دوباره ارزیابی شود.
پوساکونازول و قلب
از دیگر ملاحظات مهم، اثر احتمالی این دارو بر فاصله QT در نوار قلب است. اهمیت این مسئله در بیمارانی بیشتر میشود که همزمان داروهای مؤثر بر ریتم قلب مصرف میکنند یا دچار اختلالات الکترولیتی هستند. سابقه آریتمی نیز میتواند حساسیت بالینی این موضوع را بیشتر کند.
در چنین شرایطی، بررسی سطح پتاسیم، منیزیم و کلسیم اهمیت پیدا میکند. گاهی پزشک لازم میداند وضعیت قلبی بیمار را نیز دقیقتر پایش کند. هدف از این بررسیها، کاهش خطر عوارض قلبی در طول درمان است.
پوساکونازول برای قارچ واژن
برای عفونت قارچی واژن، سوسپانسیون خوراکی پوساکونازول معمولاً انتخاب اول نیست. در اغلب موارد، داروهایی مانند کلوتریمازول، میکونازول یا فلوکونازول بیشتر استفاده میشوند. فقط در شرایط خاص، موارد مقاوم یا بیماران پیچیده ممکن است این دارو زیر نظر پزشک متخصص مطرح شود.
به همین دلیل، مصرف خودسرانه آن برای خارش یا عفونت واژن توصیه نمیشود. انتخاب داروی مناسب باید بر اساس علت دقیق علائم انجام شود. تشخیص اشتباه میتواند هم درمان را به تأخیر بیندازد و هم علائم را پنهان کند.
شربت پوساکونازول برای قارچ پوستی
برای بیشتر قارچهای پوستی سطحی، معمولاً به داروهای سادهتر نیاز است. عفونتهایی مانند قارچ کشاله ران، قارچ پا یا تینهآ بدن اغلب با درمانهای موضعی یا خوراکی رایجتر کنترل میشوند. به همین علت، پوساکونازول در این موارد معمولاً انتخاب اول به شمار نمیآید.
نقش اصلی این دارو بیشتر در عفونتهای قارچی مهمتر یا بیماران دارای شرایط خاص دیده میشود. زمانی که سیستم ایمنی بیمار ضعیف باشد، اهمیت درمان تخصصی بیشتر میشود. در نتیجه، تجویز این دارو برای قارچ پوستی ساده چندان معمول نیست.
نحوه تهیه شربت پوساکونازول در ایران
پوساکونازول دارویی تخصصی است و معمولاً تهیه آن نیازمند نسخه پزشک است. در برخی بازهها ممکن است این دارو کمیاب باشد یا فقط در داروخانههای خاص پیدا شود.
برای خرید انواع داروهای ضد قارچ که در داروخانهها کمیاب هستند میتوانید از طریق سامانه داروگ اقدام نمایید. برای این منظور تنها کافیست در سامانه داروهای کمیاب داروگ ثبت نام نمایید و در صفحه خدمت مربوطه نام داروی مورد نیاز خود را وارد نمایید. در صورتی که به راهنمایی بیشتری نیاز دارید روی لینک درج شده کلیک نمایید یا با کارشناسان ما در تماس باشید.
